Қазақ баспасөзін насихаттаушы Мейрамгүлдің басындағы қиыншылықтар 

Ал, біздің бүгінгі кейіпкеріміз Мейрамгүл Рахымбаева өз кәсібін жүргізу жолында түрлі кедергілер мен үркітулер көрсе де алған бетінен қайтпай келеді. Себебі, оның алға қойған басты мақсаты – баю емес, қазақ баспасөзін насихаттау, оның беделін асқақтату.

Қазақ газетінің жанашыры

Бүгінгі таңда елімізде кім көп, жеке кәсіпкер көп. Олардың басты бағыты не, ашығын айтқанда – баю. Олардың ішінде халық, ел мүддесі үшін қызмет ететіндері некен-саяқ. Кәсіпкерлердің бәрін «ба-ай», деп ауыз толтырып айтуға келмес. Десе де, олардың әлеуметтік жағдайлары тіптен нашар деп айта алмаймыз.

Ал, сіз өміріңізде «үйі жоқ кәсіпкер» бар дегенді естіп көріп пе едіңіз. Мейлі, «кәсібін бастамас бұрын үйі де, күйі де жоқ болатын» дегендей әңгімелер жиі айтылады. Мәселе осы «жоқ болатын» да болып тұрған жоқ па? Бастаған кәсібін бір-екі жыл айналдырған соң, одан келер кіріс болмаса қолды бір сілтеп басқа жолды таңдап кетіп жүргендер көп. Ал, біздің бүгінгі кейіпкеріміз Мейрамгүл Рахымбаева өз кәсібін жүргізу жолында түрлі кедергілер мен үркітулер көрсе де алған бетінен қайтпай келеді. Себебі, оның алға қойған басты мақсаты – баю емес, қазақ баспасөзін насихаттау, оның беделін асқақтату.

Мен Мейрамгүл апаймен «Қазақ» газетін іздеп жүріп, кездейсоқ таныстым. Осы газетті іздеймін деп Астана қаласының әр дүңгіршегін аралап, табанымды тауысқан болатынмын. «Артем» базарының алдындағы «Алты Алаш» дүңгіршегіне күнара басымды сұғамын. Сатушы қыз «Қазақ» газеті келмей жатыр деп айтудан жалықпады. Осылайша төрт апта уақыт өтіп кетті, ал, «Қазақ» газетінің бұл уақытта екі саны шығып үлгерген болатын. Бір күні аталмыш басылымды сұрап, дүңгіршекке тағы бардым. Күнделікті сатып тұратын қыз емес, Мейрамгүл апай тұр. Біздің таныстығымыз осылайша басталды. Менің бір таң қалғаным, ол кісінің әр қазақ басылымының не жазатынын, бас редакторы кім екеніне дейін тануы болды. «Қазақ үні» дейсіз бе, «Қазақия» дейсіз бе, «Түркістан», «Ана тілі», «Қазақ әдебиеті» газеті дейсіз бе, әйтеуір бір 5 минуттың ішінде біраз газет туралы мәлімет беріп өтті. Ал, алдындағы сатушы қыздың алушыны дәл осылай баурап алып тұрғанын қанша келсем де байқамаппын.

Сөйлесе келе, мен Мейрамгүл апайдың Астана қаласында «Алты Алаш» атты қазақ баспасөзін сатуға арналған екі дүңгіршегі бар екенін білдім. Басында 4 дүңгіршекті бірден ашпақшы болған. Бірақ, түрлі кедергілердің зияны тиіп, 2 дүңгіршекті ғана ашуға мүмкіндік алыпты. Өзі Астанаға 2004 жылы келген. Келе сала, осы кәсіпті қолға алған. Одан бері де 10 жыл өтіпті. Алайда, қазақ баспасөзінің жанашыры осы кәсіптің арқасында жағдайын түзетіп алмақ түгілі, әлі пәтер жалдап тұрады екен. Жолдасы денсаулығынан айырылып, мүмкіндігі шектеулі жандардың қатарына енген. Бір дүңгіршекті өзі басқарса, екіншісін қызы басқарады. Бір ұлы үйленген, келіні, немересі бар. Басында баспанасы жоқ кәсіпкер апайдың кәсібіне миығынан күлетіндер де бар көрінеді. Қазақ баспасөзінің бар тауқыметін арқалап жүргені үшін оны кінәлайтындар көптеп табылған, аяғынан талай мәрте шалған да…

 

Қайсар қызға қастандық 

Бір сүйсінерлігі, қазақтың қайсар қызы алған бетінен қайтпаған. Алдына мол пайда табуды мақсат етпей, қазақ баспасөзін танытуды, оны дамытуды ғана ойлаған. Басқа кәсіп көзін ашуды мүлдем ойламаған, қаламайды да. «Баспасөзі күшті халықтың өзі де күшті» деген қағиданы ұстанып, қазақ халқына адал қызмет етуді ғана көздеген және өз отбасын да осы кәсіпке жұмылдырып отырған көрінеді. Әйтпесе, қазақ газеттерін сатып, байып кетіпті дегенді естімек түгілі, елестетудің өзі қиын емес пе?

Алайда, Мейрамгүл апайдың басындағы бар қиын мәселесі – баспана мәселесі ғана емес. Ол «Алты Алаш» дүңгіршегін ашу арқылы белгісіз біреулердің шамына тиіп алған секілді. Қос дүңгіршекті ашпай тұрып-ақ, қазақ газеттерін көшеде жүріп сатқан кездері болыпты. Сол кездердің өзінде-ақ, оған кездейсоқ, ешбір қатысы жоқтай түрлі зиянды әрекеттер жасала бастаған. Мәселен, бір кездері кілем сататын базарда кішкене ғана стөл қойып, соның үстіне қазақ газеттерін жайып, сатқан. Бір күні орнына келсе әшейінде тік қылып жиналып тұратын кілемдерді оралған күйінде керісінше жинап қойыпты. Ондай күйде біреудің қолы тиіп кетсе де кілемдердің сусып түсіп, құлап кету қаупі бар екені анық. Мейрамгүл Кемежанқызы сол кілемдердің тұсында газет сатып тұрған жерінде жиюлы кілемдердің бәрі оның үстіне құлап, астында қалған. Ауыр кілемдердің астынан оны әрең дегенде суырып алып, талып жатқан жерінен ауруханаға жеткізген. Бірақ, бұл — қазақтың батыр қызының басынан өткен бірінші оқиғасы ғана болса керек. Қос дүңгіршекті ашқан соң «техникалық талапты дұрыс орындамады», деген сылтаумен жарықтың ақшасын уақытылы төлеп тұрса да қиып тастайды. Бұл мәселені кезінде «Қазақстан-Zaman» газеті де көтерген екен. Осылайша, оған қақаған қыстың аязында да «Алты Алаштың» намысын қорғауға тура келген. Ал, былтырғы жылы Астананың Оңтүстік-Шығыс ауданына қарасты Абылай хан көшесіндегі дүңгіршегін түн ортасында белгісіз біреулер көлікпен аяусыз соғып, майыстырып, сындырып кеткен. Бұл сұраққа милиция қызметкерлері: «түнде орын алған жол көлік оқиғасының  кесірінен болды», — деп жауап берген. Кінәлі адамдарды тауып, қазақ газеттерін сататын дүңгіршекті қалпына да келтіріп бермеген және материалды шығын да төленбеген. Дүңгіршекті Мейрамгүл апай өз қаржысына жөндеуге мәжбүр болған.

Тағы бір сорақысы, сатушы қылып алған қыздарына неше түрлі адамдар кеп, ақша беріп, қазақ газеттерін сатылымға шығартқызбай қояды екен. Мен 1 ай бойы іздеген «Қазақ» газеті де сондай әрекеттің құрбаны болып кеткен болар, сірә! Ал, бұл газеттің бас редакторы, жазушы Қоғабай Сәрсекеев ата газетті іздеген оқырмандарға не деп жауап берерін білмей дал. Мүмкін, бұл шынымен де «КазПочта» АҚ қыз-
метінің кінәсі емес шығар. Әйтеуір, бір жұмбақ құбылыс, бұл.

 

Иманғалиға жетсе ғой, шіркін!

Бүгінгі таңда Мейрамгүл Кемежанқызына құқық қорғау органдары «дүңгіршектерде заңсыз отырсың», деп кінә тағуда. Ал, тиісті орындарда тіркелген құжаттар зым-зиян жоғалып кеткен. Ол құжаттар қайда, қазақ газетінің жанашырының бармаған жері, баспаған тауы қалмапты. Астана қаласының әкімі Иманғали Тасмағамбетов бұл істен хабардар болса, әділдік орнар еді. «Мен ол кісіге кірмек түгілі, маңайына да жолай алмай отырмын», — дейді Мейрамгүл апай ашынып.

Шынымен де, Мейрамгүл Кемежанқызы заңсыз сауда жасап жүрсе, мемлекет оны бір орында 10 жыл бойы отырғызып қояр ма еді. Сонда апайдың соңына түсіп жүргендер кім, оған не деп кінә артпақ? Сатушы боп жұмысқа орналасқан қыздарды дегеніне көндіріп әкетіп жүрген адамдар кімдер? Олар неге «НұрОтан» партиясының адамдарымыз деп қазақ газеттерін сататын қыздарды өз айдауларына көндіріп әкетеді? Олар шынымен де «Нұротандықтар» ма, әлде сол партияның атын жамылып жүрген қазақтың жаулары ма? Жалпы, олардың көксегені не, әлде «Елбасының өзі қазақ газеттерінің сатылымға шығуына қарсы» деп жасырын, құйтырқы жолмен халықты Елбасына қарсы қоймақ па? Онсыз да Президентті жер-жебіріне жетіп жамандап бітті емес пе оппозициялық газеттер. Ал, енді содан не шықты? Халық ақ пен қараны айыра алмайтындай халге жетті. Бұл дегеніміз, қазақтың өз-өзімен арпалысуы емес пе? Біз сонда сырттан келген жауды қалай жеңеміз. Жеңіске тек бірлігі мығым елдер ғана жете алатыны тарихтан аян.  Ал, бізді өз ішіміздегі жегі құрттар жеп барады. Әйтпесе, бұл не сұмдық? Қарапайым ғана қазақ әйелін сонша шырылдатып. Оның үстіне жүрегі «қазағым» деп соғып тұрса. Бізге одан артық не керек. Кезінде елімізді Д.Қонаев
билеп тұрған тұста мемлекет басшысы екеніне қарамастан ол кісіге де тас аттық. Қазақ мектептерін жауып жатыр, ол қазақ тілінің жауы, қазақтың жауы деп түсіндік. Ол қазақ мектептерін жабуға қалай қарсы шықсын, ол тұста біздің тәуелсіздігіміз де жоқ болатын. Қарсы шықсақ Ресей мемлекеті бізді жаншып тастамас па еді, сол кезде-ақ. Ол кісіні тағы «Қаныш Сатпаевты көре алмайды, күндеді», деп кінәлағандар да табылды. Ал, одан не шықты, тарихтың өзі ақтап алған жоқ па Қонаевты. Бүгінгі таңда да сол қателікті қайта жасап жүрміз. «Еуразиялық одаққа кіруге қол қойды», деп Президентті тағы кінәлап жатырмыз. Ол одаққа кірмей қоюға қалайша көне аламыз.

Биліктегі аға-апалар, айналайын, қазақтың жанашырлары! Қалайда қазақ газеттерін сататын қос дүңгіршектің иелеріне көмек берейік, оларға қоғамдық жылу керек. Әйтпесе, қазақ газеттерін оқырмандар қалай тауып оқиды. Олардың жазылу бағасын әркімнің де қалтасы көтере бермейді. Оның үстіне мемлекеттік қызметкерлерді мекеме басшылары газетке еркінен тыс жаздыратыны бәрімізге аян. Ал, нағыз оқырмандар газеттің жаңа санын асыға күтіп, дүңгіршіктерге қарай тұра жүгіретіндер.

Бұл істі алып жүру бір Мейрамгүл Рахымбаеваның өзіне аса қиын тиері сөзсіз. Алайда, бұл іске Астана қаласының әкімі Иманғали Нұрғалиұлы және ҚР Парламенті депутаттары шындап кіріссе, бұл түйткілдің шешімі оп-оңай-ақ шешіліп кетері даусыз. Өйткені, бұл – бір Мейрамгүлдің ғана емес, бүкіл ҚАЗАҚ халқының басына төніп тұрған қасірет болуы мүмкін. Ол қасіретпен бірлесіп күреспесек болмайтыны әбден анық.

Гүлсара БАЙДАНОВА