Дала академигінің дәлелі

Іле Қазақ автономиясының төрағасы, Тарбағатай аймағының әкімі сияқты жоғары лауазымды қызметтер атқарған сол кісінің ұзақ жылғы зерттеуінің, жинауының нәтижесінде шығарған қорытындысы бойынша: ағылшында – 500 мың, қытайда – 700 мың, ал қазақта – 1 миллион төл сөз бар екен. Мұны дәлелдеген дала академигі, белгілі мемлекет және қоғам қайраткері, марқұм Жағда Бабалықұлы екенін мақтанышпен ауызға аламын.  

…Ана тіліміздің мәртебесі үшін бір өзі бірнеше Ғылыми-зерттеу институттарының қызметін атқарған қазақ абызы Жағда Бабалықұлының (бұл ағамыз емдік шөптердің және қалай емдеу керек екенінің көптеген түрін білетін, өзін-өзі емдеп алатын, сөйтіп, 95 жасқа дейін ұзақ жасаған ғұлама) соңында қазақ тілінің бай қоры бар екенін дәлелдейтін жүздеген том-том қолжазбалары қалды (әр том қолжазба шамамен 1,5-2 кг. деп есептеңіз).

Марқұм қолының қысқалы­ғы­нан, безбүйрек биліктің қыр­сыздығынан бұл еңбекте­рін тұтастай көзінің тірісінде жа­риялап (Тек қана Шәмшә Беркімбаева ректор болған Қазақ қыздар педагогикалық уни­вер­ситеті бұл кісінің қолжазба­ла­рын реттеуге ат салысқан зор кө­мектерін айта кеткен жөн), ұлтымыздың ортақ игілігіне айналдыра алмады. Әйтсе де, көз жұмарынан біраз бұрын Жа­қаң мол қолжазбаларын нө­мір­­летіп, тіктіріп, ретке келті­ріп, Алматыдағы мемлекеттік мұражайға өткізіп кетті (бұған Жақаңның ұл-қызы Алтай мен Розаның қосқан үлесі ерекше).

Ол кісінің қасында көп жүр­дім, көп әңгімесін естідім, ана «Алаш» серкелеріндей ұлты үшін еңіреп туған айрықша перзент еді бұл азамат!

Бір өкініштісі, ол кісінің көзі­нің тірі­сінде ұлт екенімізді дә­лелдеп, Жағда Бабалықұлы тә­­різді айрықша туған ұлт пер­­зентіне қол ұшымызды бере алмадық. Мәселен, ол кісінің қолжазбасынан бір ға­на адам алақанындағы мүше­­лердің жиырмаға жуық атауын, жылқының біз білетін «жирен», «торы», «ақбоз», «қара», т.б. дегендерінен бө­лек, жиырма шақты атауын, қаз­ақтың ұлттық тағамадарының үш жүзге тарта атауын және ол тамақтарды әзірлеу, пісіру жол­дарын көріп, таң қалғаным бар…

Қазақ тіліндей бай тілімізді қорлап, табан астына салып отырған, өзге емес, өзі­міз­дің шала қазақтарымыз, жүздеген нигилистеріміз…

Таяу жылдарда болу керек, «Жазушы» (директоры – ақын Есенғали Раушанов) баспасы «Қазақ ауыз әдебиетінің» 100 томдығын жарыққа шығарды. Бұл — біздің қазақтың ауыз әде­биетіне бай екенін көрсетеді.

Қазақ тілі – әлемдегі ең бай тіл. Біздегі бір ғана «Батырлар жырының» өзі жүздеп, мыңдап саналады. Лиро-эпос­тық ғашықтық жырларымыз одан да көп. Мақал-мәтел, жұмбақ, жаңылтпаштарымыз мыңдап саналады. Ал, қазақ ақындарының әртүрлі айтыс­тары жүз мыңдап саналады.

Бірақ, ең сорақысы сол – менің туған тілім – Қазақстанның тәуелсіздігін алғанына 20 жылдан асса да, Конституциямызда «Мемлекеттік тіл» деп бадырайтып жазылса да, әлі босағадан аттай алмай отыр. Жалғыз Мұхтар Шахановтың «Ана тілім!» деп шырылдағанынан не шығады, бүкіл ұлт болып атқа қонуымыз керек.

 

Жұмаш КӨКБӨРІ, ақын, қоғам белсендісі